الشيخ السبحاني

118

عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى)

پيش برود همهء فلاسفهء جهان اعم از خداپرست و مادى به يك وجود ازلى ، يعنى وجودى كه هميشه بوده است ايمان دارند . آرى ، مادىها مىگويند : وجود ازلى جهان ، همان ماده يا قدر مشترك بين ماده و انرژى است ؛ ولى خداپرستان مىگويند : سرچشمهء اصلى و آن كه وجود ازلى و هميشگى دارد خداست . نتيجه اين كه وجود يك مبدأ ازلى و هميشگى سخنى است كه همه برآنند و دلايل محكم عقلى ، همهءفلاسفه را براين داشته است كه به يك مبدأ ازلى قائل گردند . پس اختلاف ميان مادى و خداپرست در كجاست ؟ به صراحت بايد گفت : تنها نقطهء اختلاف ، اين جاست كه خداپرستان آن علت نخستين و مبدأ هستى را داراى علم ، اراده ، قدرت و حكمت مىدانند و آن را خدا مىنامند ؛ ولى مادىها آن را فاقد علم ، اراده و قدرت مىدانند و نام آن را ماده مىگذارند . از بيانات ياد شده اين نتيجه به دست مىآيد كه فلاسفهء الهى براى اثبات خدا هرگز به استدلال « علت و معلول » اكتفا نكرده‌اند ؛ زيرا اين استدلال تنها ما را به وجود يك علت نخستين و يا به عبارت ديگر يك وجود ازلى راهنمايى مىكند و اين موضوع را مادىها هم قبول دارند ، بلكه مسألهء مهم نزد فلاسفهء الهى اين است كه بعد از اثبات علت نخستين به اثبات علم و دانش بى پايان او بپردازند كه ثابت كردن آن ، از طريق مطالعهء نظام هستى و اسرار شگرف آفرينش و قوانين حساب شده‌اى كه بر سراسر جهان خلقت حكومت مىكند براى خداپرستان كار آسانى است چنان كه در درس‌هاى گذشته بيان شد . اين نخستين سخنى بود كه مىبايست در پاسخ اين ايراد يا سؤال دانسته مىشد . اينك به خود مسأله بر مىگرديم : قبل از پاسخ ، بهتر است به اين چند سؤال توجه شود ، زيرا اين سؤال‌ها ذهن را براى درك پاسخ اصلى آماده‌تر مىسازد . رطوبت هر چيز از آب است . رطوبت آب از چيست و از كجاست ؟